Yazar adı: Editör Odyolog

İnsan kaynağının akademik seviyesinin yükseliyor ve vatandaşa  sıcak ilgiyle(geçmiş yıllara göre) yaklaşılıyor. Yukarıda yazılanlar bir toplam kalite için önemli olsa da yeterli değil. Bir konu hakkında en doğru sonuca ulaşmak için doğru kararın alınması gerekir. İşte bu devrede sivil toplum kuruluşlarının varlığı ve iletişimi büyük önem arz ediyor. Kamuda görevlerini en iyi şekilde yapmaya çalışan yöneticilerin bir karar almadan önce ilgili konu hakkında sivil toplum kuruluşlarıyla enine boyuna görüşmeli ve tavsiyelerini ciddiyetle dikkatte almalıdır. SGK, Sivil toplum kuruluşlarıyla ilişkisini daha da geliştirmeli! SGK’nın geçmişten kalan şüpheci yaklaşımı  maalesef hem firmalar açısından hem de vatandaş açısından kayıplara sebep olabiliyor. Özellikle son 8 yılda SGK’da çok olumlu değişimler gözlemliyoruz ancak yeterli değil. 18 yaş üstü için ,STK’ların ısrarla vurguladığı ve hala düzeltilmeyen iki kulağa verilmesi gereken işitme cihazı problemi devam ediyor, yani vatandaş diğer kulağına işitme cihazı almak için 6 ay beklemek zorunda bırakılıyor. 18 yaş altı için 3.basamak hastanesinden rapor alma zorunluluğu devam ediyor. Yani anadolunun pek çok şehir ve ilçelerinde yaşayan vatandaşlarımız çocuklarına alacağı işitme cihazı ödemesini alabilmek için  farklı şehirlere giderek çocukları için rapor alıyor. Bu uygulama belki ilk kez işitme cihazı alacak çocuklar için makul kabul edilebilir ancak İşitme kaybı tanısı konulan ve daha önce işitme cihazı kullanmış çocukların ve ailelerinin sürekli şekilde bu uygulamaya zorunlu bırakılmaları ciddi mağduriyet oluşturmaktadır. Üstelik SGK işitme cihazının tamamını ödemiyor sadece belli kısmını karşılıyor. Farklı şehre rapor almak  için ailesiyle birlikte giden vatandaşın yapacağı harcamalar belki SGK’nın katkısından daha fazladır. SGK, il müdürlükleriyle aynı dili kullanmalı! Hem işitme merkezlerinin hem de vatandaşın yaşadığı diğer önemli bir husus,  kurum tarafından yayınlanan tebliğlerin il müdürlükleri tarafından farklı şekilde yorumlanabilmesidir. Farklı yorumlamalar vatandaş, firma ve kurum çalışanlarının zaman ve enerjisinin gereksiz yere harcanmasına ve bürokrasinin artmasına sebep olabiliyor. İşitme cihazlarında teknolojik devrim yaşanıyor! Bugünkü işitme cihazları, geçmişte kullanılan klasik işitme cihazlarından artık çok daha farklı ve içinde elektronik, yazılım, akustik ve elektroniği barındıran muhteşem işitme bilgisayarlarıdır. Son üç yılda ülkemizde Odyoloji lisans ve odyometri önlisansı mezun sayısındaki artışla birlikte artık Türkiye’nin her yanında nitelikli ve nicelikli hizmet ve ürünlere ulaşmak çok kolaylaştır. Sosyal varlık olan İnsan için işitme duyusu diğer duyuları arasında ayrı bir öneme sahiptir. Sahip olduğu nimetin farkındalığıyla hareket etmeli ve işitme duyusunu korumalıdır.

İşitme cihazı almadan önce akılda bulundurulması gereken ilk şey temin edilecek olan cihazın kullanacak olan bireyin sağlığına etki edeceği gerçeğidir. Yani cihazı temin edecek olan kişi işitme cihazı aldığı yere kulağını, buna bağlı olarak sağlığını, buna bağlı olarak yaşam kalitesini ve buna bağlı olarak da huzurunu emanet edecektir diyebiliriz. İşitme cihazı kullanımının bireyin yaşamı için bu kadar önemli olduğunu düşündüğümüzde, işitme cihazının alınacağı yerin ne denli önemli olduğunu fark edebiliriz. İşitme cihazının bu önemine binaen bu cihazların televizyondan, internetten, merdiven altı işletmelerden alınamayacak kadar hassas ve dikkat gerektiren ürünler olduğunu anlayabiliriz. Tüm bunları göz önüne aldığımızda; işitme cihazları mutlaka ama mutlaka Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış, tam donanımlı ve işitme üzerine uzman bir kadrosu olan ‘İşitme Cihazı Merkezleri’nden alınmalıdır. İşitme cihazı satma ve uyarlama yetkisi; yasalar gereği yalnızca bu iş için Sağlık Bakanlığı’ndan yetki almış olan ‘İşitme Cihazı Merkezleri’ne verilmiştir. Eczaneler, çeşitli sağlık ürünleri satan medikal firmalar ve internet ortamı işitme cihazı satma yetkisi barındırmaz, işitme cihazı satmaları yasal olarak suçtur. Televizyon kanallarında ve internette çok ucuz fiyatlarla satılan ‘Ses Yükseltici’ cihazlar işitme cihazı kategorisine girmedikleri gibi; herhangi bir uyarlama imkanı ve bilimsel altyapıları da bulunmamaktadır. Bu ‘ses yükseltici’ cihazlar işitme kayıplı bireyler için geliştirilen özelliklere sahip olmadıkları gibi, sağlık için kullanılacak ‘Ismarlama protez ve ortezler’ grubuna da girmezler, yasalar gereği sağlıkta tedavi amaçlı kullanılacak cihaz veya destek ürünü olarak tanınmazlar. Olması gerektiği gibi sesleri normal şekilde işitmeye yardımcı olan cihazlar değil; sadece yüksek ses gönderme özelliği bulunan bu cihazlar kullananların bilhassa işitme sağlığını kötü olarak etkilemekte ve mevcut işitmeyi de yok edebilmektedir. Durumun en kötü taraflarından birisi de, ses yükseltici cihazların yasal olarak işitme cihazı kategorisinde bulunmamalarından dolayı olası olumsuz durumlarda şikayet edilememeleri, bir yaptırım uygulanamamasıdır. Çünkü bu cihazlar ‘sağlık grubu’ cihazlar değil, sıradan elektronik cihazlardır. Gerek işlevi, gerekse imal edildikleri malzeme açısından sağlığa hiçbir uygunluğu olmayan bu cihazlar asla tercih edilmemeli, işitme kaybının telafisi için sağlık bakanlığından onaylı işitme cihazlarına yönelinmelidir. Bu cihazların alınacağı yegane yerlerse işitme cihazı merkezleridir. ‘İşitme Cihazını Nereden Almalıyım?’ diye düşünen herkesin dikkat etmesi gereken temel konu, işitme cihazlarının Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış işitme cihazı merkezlerinden alınması gerektiğidir. Si-Ser İşitme Merkezleri Türkiye’de en çok tercih edilen firmadır. Şubelerimizden birine uğrayarak veya randevu alarak kendinize iyilik yapabilirsiniz.

Dijital işitme cihazları, teknolojik medikal ürünlerdir. Bu ürünler düzenli olarak bakıma ihtiyaç duyarlar. Bakım, sadece işitme cihazında uygulanması gereken bir durum değil aynı zamanda kulak özbakımı da ilgilendiren bir husustur. İşitme cihazı kullanımında dikkat edilmesi gerekenler şu şekilde sıralanabilir; 1- Genel kulak bakımı kontrol edilmelidir. Kulak, anatomik olarak kıvrımlı bir yapıya sahiptir. Aynı zamanda fizyolojik olarak kulak kanalının temizlenmesi için milimetrik hareketlerle kiri dışarı atmaktadır. Bu anatomik ve fizyolojik yapı bozulduğunda kulak kiri kanal kısmında kalmakta, hatta kulak zarının önüne kadar ilerleyerek ses iletimine engel olmaktadır. Bu durum doğrudan işitme cihazında üretilen seslerin iç kulağa iletilirken sorun yaşanmasına sebep olmaktadır. Bundan dolayı KBB hekimi bilgisi dahilinde kulak bakımı ve kontrolü yapılmaktadır. 2- Nem, Kir ve Toz İşitme cihazları elektronik ürünlerdir. Bu yüzden tümüyle dış etkilerden iyi korunması gerekmektedir. Bu etkiler nem, kir ve toz olarak sıralanabilir. Hoparlör ve mikrofon bu etkilere karşı filtrelerle bir miktar korunmaktadır. Fakat ses iletimini sağlayabilmek için bir miktar enerjinin aktarımını yapacak koridor bulunması zorunludur. Bu yüzden her ne kadar doğrudan nem, kir ve toz girişi filtrelerle azaltılmaya çalışılsa da kullanıcılar bu etkenlere dikkat etmelidir. 3- İşitme Cihazının Genel Bakımı İşitme cihazları basit anlamda akustik sesleri alarak dijitale çevirir, ardından ses işlemlenerek tekrar akustik sese dönüştürülür. Bu süreçlerde cihazların temel parçaları ve bu temel parçaların korunmasını sağlayan parçaların kontrolü gerekmektedir. Bu genel bakım süreci cihazın çalışan tüm parçalarının bakımını içerir. 4- Akustik Etkileri Olan Parçaların Yenilenmesi Kullanıcıya uygun işitme cihazı uyarlaması yapıldıktan belli bir müddet sonra kullanıcı, seslerin eskisi gibi olmadığını söyleyecektir. Bu durum özellikle kulak arkası (BTE) cihazlarda akustik etkileri olan parçaların, kullanıcıya sunulan sesi değişikliklere uğratmasından kaynaklanır. Bu yüzden parçaların (hortum, kalıp, dome vs.) düzenli olarak yenilenmesi gerekmektedir. 5- Vücut Bakım Ürünlerinin Kullanımı Günlük hayatımızda vücut bakım ürünlerini sıklıkla kullanmaktayız. Bu ürünleri kullanırken işitme cihazına verebileceği muhtemel zarardan korumalıyız. Saç spreyi, pudra parfüm gibi ürünler hoparlör, mikrofon gibi parçalara girerek yapıya zarar verebilmektedir. Ürünleri kullanırken işitme cihazı uygun bir alanda muhafaza edilmesi önerilmektedir. 6- Rutin Pil, Kalıp ve Filtre Kontrolü İşitme cihazları için kullanılan 4 çeşit (675, 13, 312 ve 10 numara) pil vardır. Bu piller cihaz türüne göre farklılık göstermektedir. Aynı zamanda cihazda kullanılan ek özelliklerle birlikte pil çeşitlerinin kullanım ömrü de değişiklik göstermektedir. Pil ömrü bitince yenisiyle değiştirilmelidir. Aynı şekilde kalıp ve filtre de düzenli olarak kontrol edilmeli, gerektiğinde yenilenmelidir. 7- Çocuklarda Cihazın Düşme İhtimali Çocuklar, yetişkinlere göre daha ani hareketler edebilmektedir. Bu ani hareketler sonucu işitme cihazı kulaktan çıkabilir ve düşebilir. İşitme cihazının düşmesi ve kaybolmasının önüne geçmek için aksesuarlar (BTE Klips) kullanılmaktadır. Aynı zamanda çocukların cihaz pilini ağzına atıp zehirlenmelerini önlemek için emniyet kilitli pil kapağı kullanılmalıdır. 8- Özel Bakım Ürünleri İşitme cihazlarının kullanım ömrünü etkileyen hususlardan biri de kullanıcı tarafından uygulanan bakımdır. Bu bakım; kulakta oluşan ya da nemli bir ortamda bulunmaktan dolayı cihazı kullanılmadığı zamanlarda nem alma tabletiyle muhafaza etmek, kulak kalıbı temizleme tabletleriyle kalıbı temiz tutmak, küçük bir fırça ile mikrofonu temizlemek ve kuru ve yumuşak bir bezle düzenli olarak cihaz temizliği yapmak olarak sıralanabilir. 9- Cihazda Yaşadığınız Bir Sorun İşitme cihazınızla ilgili herhangi bir sorun yaşadığınızda muhakkak uzmanlara danışmalısınız. Yeni nesil cihazlar çok küçük ve ayrıntılı bir yapıya sahip olduğu için size kolay ve sorunu giderici gözüken işlem, cihazda teknik bir arızaya sebebiyet verebileceğini unutmamalıyız. Bu yüzden uzmanların size vermiş olduğu kullanım eğitimi ve kullanım kılavuzunda belirtilenler haricinde cihaza müdahale edilmemelidir. Bu doğrultuda, bireyler işitme cihazını kullanmaya başladığından itibaren belirtilen hususlara dikkat etmelidir. Si-Ser İşitme Merkezleri 28 yılı aşkın tecrübesi ve her ihtiyaca uygun modelleriyle işitme cihazı uygulamalarında her zaman olduğu gibi bugün ve yarın da işitme kayıplı bireylere destek vermeye devam edecektir. Sağlıklı günler dileriz.

Otoskopik Muayene: Odyolog testten ve işitme cihazı denemesinden önce dış kulak yolunun aşırı serumen yokluğundan emin olur. Timpanometri: Orta kulağın basıncını ölçmeye yarayan testtir. Uygulanması çok kolaydır, bebeklere dahi yapılabilir. Timpanogram ana hatlarıyla 3’e ayrılır:  ‘’Tip A’’ timpanogram, orta kulaktan kokleaya ses girmesini engelleyecek sıvı veya fizyolojik anormallikler içermediğini gösterir. ‘’Tip B’’ timpanogram, timpanik membranın arkasındaki sıvı veya enfeksiyon gibi orta kulak patolojisinin göstergesidir. ‘’Tip C’’ timpanogram, bu bulgu sıklıkla sinüs veya alerji tıkanıklığı veya soğuk veya otitis medianın son aşamaları ile tutarlıdır. Akustik Refleks: Akustik Refleks, orta kulaktaki stapes kasının, akustik uyaranlara verdiği yanıttır. Sağ-sol her iki işitsel sinir sisteminin bütünlüğünün test edilmesine olanak sağlar. Akustik refleksler, beyin sapı düzeyine kadar işitme yolları hakkında bilgi verir. Refleks Decay: Akustik refleks decay testi, uzun süreli uyarıda akustik refleksin büyüklüğündeki azalmadır. Anormal refleks decay testi, retrokoklear patoloji ile ilişkili olabilir. Otoakustik Emisyon: Otokakustik emisyonlar (OAE’ler), koklear fonksiyonu değerlendirmek için kullanılır ve ayırıcı tanıda faydalıdır. Saf Ses Odyometri: Farklı frekanslardaki saf ses uyaranlarına karşı, hastanın işitme eşiğinin sessiz bir kabin içinde subjektif olarak değerlendirilmesidir. Saf ses testi, işitme kaybının tipi ve derecesi hakkında bilgi sağlar. Hava yolu testi, kulaklıklar aracılığıyla saf ses, warble gibi tonal uyaranlar kullanılarak gerçekleşir. Eşikler genellikle 250, 500, 1000, 2000, 3000, 4000, 6000 ve 8000 Hz’de değerlendirilir. Kemik yolu testi, kemik vibratörleri ile 500,1000,2000,4000 Hz frekans için kemik iletim eşiği ölçümleri için kullanılarak gerçekleşir. Konuşma Odyometrisi: Konuşmayı anlama testi, bir çocuğun konuşmayı ne kadar anladığını değerlendiren tek test yöntemidir. Kelimeyi anlama testi; işitme kaybının, çocuğun konuşulanları anlama yeteneği üzerinde yarattığı olumsuz etkilerinin boyutlarını test eder. Böylece konuşma ve dil gelişiminin risk altında olup olmadığını belirler. Saf ses işitme eşiklerinin doğrulanması konularında oldukça kullanışlıdır. Konuşmayı fark etme testi, eşik seviyeyi belirlemek amacıyla konuşma uyarananın kullanıldığı bir testtir. Konuşmayı fark etme eşiği; kişinin, verilen uyaranların % 50’sinin varlığını fark edebildiği en düşük şiddet seviyesi olarak tanımlanmaktadır. ABR Testi: işitme sinirinin başlangıcından ponsun en üst bölümüne kadar olan anatomik bölgede,işitme yollarındaki elektriksel akımın senkronize aktivitesini kaydedebilen bir elektrofizyolojik test yöntemidir. t-ABR, bebeğinizin baş ve boynuna üç küçük elektrol yerleştirilir ve  tonal uyaran göndermek için yumuşak kulaklıklar kullanılır; elektrotlar bebeğinizin beyne ve işitme sinirlerinin sese nasıl tepki verdiğini algılar ve bir bilgisayar sonuçları analiz eder. Eğer bebek bu testten kalırsa, işitme kaybının doğru tanılanması için ileri ki testler gerekmektedir. Matrix Testi: Aynı hastanın farklı durumlardaki sonuçlarını karşılaştırmak için de kullanılabilmektedir. Örneğin; cihazlı ve cihazsız , pre/post-op, farklı işitme cihazları, aynı işitme cihazında farklı ayarlar.. REM: İşitme cihazının kullanıcı kulağında oluşturduğu gerçek amplifikasyonun tespit edilmesi için yapılan ölçüm tekniğidir. İşitme cihazının gerçekten düşündüğümüz gibi yarar sağlayıp sağlamadığını, teknik özelliklerine uygun sonuçlar oluşup oluşmadığını anlamamıza yardımcı sağlayan bir ölçümdür.

Otoskopik İnceleme Akustik İmmitans Değerlendirme ( Timpanometri, Akustik Reflek Ölçümü, Refleks Decay) Otoakustik Emisyon (OAE) Tarama Saf Ses Odyometri ( Hava ve Kemik Yolu) Konuşma Odyometrisi ( Konuşmayı Algılama Eşiği (SRT), Konuşmayı Ayırtetme Testi(SD)) İşitsel Beyin Sapı Yanıtları (ABR) İhtiyaca Yönelik Değerlendirme Envanterleri Gürültüde Konuşmayı Anlama Testi ( MATRIX) REM Ölçümleri

Kulağın temelde 2 görevi vardır: Evrende var olan sesleri beyne iletmek, Baş hareketleri ile ilgili bilgiyi beyne iletmektir. Atmosferde herhangi bir şekilde yayılan ses dalgasının algılanabilmesi için kulağın işlevine ihtiyaç vardır. Kulağın sesleri eksiksiz iletebilmesi ve beynin algılayabilmesi için, 3 bölümden oluşan kulağın fonksiyonlarını tam yerine getirmesi gerekmektedir. Kulak;  dış kulak  orta kulak  iç kulak  şeklinde 3 bölüme ayrılır. Dış kulak: Var olan sesler, kulak kepçesi vasıtasıyla toplanır. Dış kulak yolu ile zara (Membran) yetişir. Kulak kepçesi, önden gelen sesleri yükseltme, arkadan gelen ses şiddetini azaltma özelliği vardır. Sesleri toplama ile görevli olan dış kulak, gelen sesleri yükselterek zara iletir. Sesleri yükselttiği frekans alanı ise 2500-5000 Hz’dir.Seslerin temas etmesiyle zar titreşir. Dış kulakta toplanan sesler yükseltilerek zara iletilir. Titreşime başlayan zar sesi yaklaşık 20 dB yükselterek iç kulağa iletir. Kulak Zarı: Dış kulak kanalının orta kulağa açıldığı sınırda bulunmaktadır. Görevi; kulak kepçesinden geçen ses dalgalarını alır ve bunları titreşimlere çevirir. Kulak zarının delinmesi veya çeşitli şekillerde zedelenmesi işitmede önemli sorunlara neden olabilir. Orta kulak: Orta kulağın içinde birbiriyle arka arkaya eklenmiş üç kemik bulunur. Bunlara işitme kemikçikleri denir. Bu kemikler içten dışa doğru sırasıyla çekiç , örs ve üzengi şeklinde sıralanır. Görevi; ses dalgalarını merkezi sinir sisteminin algılayabileceği sinirsel uyarılara çevirmektir. Orta kulağın önemli bir bileşeni östaki tüpüdür. Fonksiyonu, hava basıncını kontrol etmek ve orta kulağın oksijen kaynağını sağlamaktır. İç Kulak: Hem işitme hem de denge için yapılar içerir. Ses dalgaları iç kulağa ulaştığında, kokleaya girerler. Kokleanın içindeki sıvı, yaklaşık 25.000 “saç hücrelerini” uyarır. Bu saç hücreleri hareket ettikçe, işitme siniri boyunca elektrik sinir impulslarını beyine gönderirler. Beyin, bu sinyalleri işitme olarak yorumlar. İç kulak 2 bölümden oluşur. Dengeyi sağlayan bölüm Vestibüler labirent İşitmeyi sağlayan bölüm Koklea’dır. Koklea, sesin oluşturduğu titreşimleri elektriksel sinyallere dönüştürür ve merkezi sinir sistemine iletir. Koklea kanalının içinde yer alan baziler, membranın üstünde mikroskopik nitelikte bir sıra iç ve üç sıra dış tüylü hücreler olarak dizilmiştir. Bu hücreler toplu halde Corti Organı olarak isimlendirilir. Her bir kokleada, 12.500 dış tüylü hücre ve 3.500 iç tüylü hücre olmak üzere toplam 16.000 hücre bulunur. Baziler membrana bağlı olan sinir fibreleri, orta kesimde tiz sesleri, tepeye doğru yaklaştıkça pes sesleri uyarır. Koklea, aynı zamanda akustik seslerde yükseltici görevini görür. İç tüylü hücreler, beyne koklea’da başlayan uyarıların iletisini sağlayan koklear, sinir fibrilleriyle sürekli bağlantı halindedir. İşitme sinirleri aracılığıyla iletilen işitsel uyarılar, paralel ve seri çalıştığından, beyine ulaşan uyarılar ses ve konuşma olarak algılanır.